İRTİCAL VE AŞIK GÜLŞÂNÎ
Kimi zaman günlük hayatımızda bile kullanırız: " İrticalen bir konuşma yaptı, irticalen bir hutbe okudu, irticalen bir şiir söyledi, irticalen bir türkü çalıp söyledi " gibi.
Bir dostum anlatmıştı:
" Doğu illerimizden birinde sunucu olarak sahnedeyim, yöre aşıklarını sahneye davet edeceğim. Salon dolu, özellikle ön sıralarda normal olarak PROTOKOL tâbir edilen zevat, yani ilçenin ileri gelenleri oturuyor.
Şimdi huzurlarınızda aşıklarımız. Kendileri İRTİCALEN ÇALIP SÖYLEYECEKLER dememle birlikte ön sıradakilerden biri hışımla ayağa kalktı ve " Beyefendi burada İRTİCAYA İZİN VERMEYİZ, AKLINIZI BAŞINIZA ALIN, BAŞKA BİRİ ÇIKSIN SAHNEYE " deyip, beni güya bir güzel haşladı ve kanunlara nizamlara, memleketine ve yurduna ne kadar sahip çıktığını gösterdi ( ! )
Beyefendinin biraz sakinleşmesini bekledikten sonra İRTİCA ile İRTİCAL kelimelerinin ne manaya geldiğini, irticanın geriye yönelme, gericilik manasına geldiğini, irticalin ise, Düşünmeden, hazırlanmadan, içten geldiği gibi şiir söyleme veya beste yapma olduğunu izah ettim. Utanmıştır her halde."
Sözü Aşık Gülşani'ye getirecektim.
Uzun yıllar orman teşkilatında çalıştım. Kısaca ORMANCI tabir edilen, özellikle ormanların korunmasında görevliydim. İşimin gereği sık sık " Kamu Tanığı " olarak mahkemeye çıkıyordum. Gele gide hakimlerle de yakınlık teessüs oluyordu.
Sulh Ceza Hakimi Lâtif Bey ismiyle müsemma bir gönül insanı idi. Edebiyattan, şiirden anlardı. Bir gün keşfe giderken sordu:
- Sizin şiirle uğraştığınızı biliyorum. Âşık Gülşani'yi duydunuz mu ? " dedi.
- Gülşenî'yi duydum, Gülşani'yi duymadım, efendim " dedim.
- Zaten 10 - 15 kadar şiiri var elde, diğer yazdıkları ve her hangi bir divanı filan yok, duymamanız, okumamanız normaldir dedi. Anlatmaya başladı.
" Hemşehrimdir, yani Kayseri'lidir. 17. Y.Y. şairlerindendir. Bilhassa bir dörtlüğü, bir rubaisi var ki okunmaya değer. Hele kendini bilmezler için yerinde bir şiirdir " dedi ve ricam üzerine hikayesi ile birlikte anlatmaya başladı.
" Üstad, her şair gibi fakirdir. Arada bir İstanbul'a gider, saraylarda, konaklarda bilhassa kış mevsiminde şiirler, naatlar, methiyeler söyler, CÂİZE ve İHSAN adı ile verilen paralarla bahara köyüne dönermiş.
Bir İstanbul seferinde sarayda yüksek mevkide görevli bir hemşehrisi Gülşani'yi konağına çağırır. Kendisi gibi yüksek seviyedeki dostlarını da konağa davet eder. Misafirler neden çağırıldıklarını bilmemektedir, onlara sürpriz yapacaktır.
Geniş bir salon. DEVLETLÛLAR yerlerini almışlar, salonun giriş kapısının hemen yanında ve tabii iç tarafında diz üstü, Gülşani oturmakta.
Salona en son giren Devletlulardan biri kapıdan girince aşığımızı görür ve tam salonun ortasında ev sahibine eli ile " Bu da kim " manasında işaret eder ve yine eli ile oradan def edilmesi kabilinden işaret buyurur.
Gelen misafir ayakta olduğu için Gülşani'ye tepeden bakmaktadır. Gülşani işareti almıştır. Kendisine mahçupça bakmakta olan ev sahibini de, kendisini de bu durumdan kurtaracak, devletluyu da rezil edecek meşhur rubaiyi İRTİCALEN söyleyiverir.;
TARASSUT ETMEYİ SANMAYIN Kİ BİR ÂLÎ NESEBDENDİR,
OTURMAK MECLİS-İ PA'DA, HÂYÂ İLE EDEPDENDİR.
TARASSUT EYLEDİ GERÇİ TEBBET, MÂFEVK-İ İHLAS'A,
LÂKİN, BİRİ METH-İ İLÂHİ, BİRİ ZEMMİ LEHEB'DENDİR.
Meâli: İnsana tepeden bakmayı ,yüksekten bakmayı asalet sanma, soyluluk sanma. Meclisin ayak ucunda oturmak haya ve edep göstergesidir. Gerçi TEBBET süresi kendisinden çok yüksek olan İhlas sûresinden evvel geldiği için tepesinden bakmış sayılır amma. Aşağıdaki İhlas sûresi Alla'ın güzelliklerinden bahsederken, onun tepesinden bakan Tebbet sûresi Ebu Leheb'in pisliklerinden bahseder, hangisi asildir.
Devletlu hatasını anlamıştır. Şiir o anda adeta bir bomba etkisi yapmıştır. Gülşani'nin ellerini öpmeye çalışan Devletluya onun ellerini öperek karşılık veren Gülşani şairliğini isbat etmiştir."
Şu anda cemiyetimizde de bu şekilde insan sayısı çok. İnşallah gerekli dersi alırız.